Wolkenspel boven Oostenrijk

Soms word ik wel eens ongerust van spreekwoorden als 'Het geluk is met de dommen'. Natuurlijk is het niet echt slim om Oostenrijk als waarneemlocatie voor de zonsverduistering van 1999 te kiezen: dat is bijna vrágen om moeilijkheden. Maar Oostenrijk is niet al te ver weg, en lag bovendien een eindje uit de buurt van de plaatsen waar de grootste drukte werd verwacht: Noord-Frankrijk en Zuid-Duitsland.

Eclipsdrukte op de Gmundenerberg (Oostenrijk). Ondanks de dreigende wolkenlucht op de foto was de eclips hier goed te zien.

De week vóór de eclips was het prachtig weer in Salzkammergut. Van de zeven dagen was het tussen twaalf en één slechts een enkele keer geheel bewolkt geweest. Maar de avond van maandag 9 augustus ging het mis: een geweldig onweer barstte los boven het eens zo zonnige berglandschap. De temperatuur zakte flink en de dinsdag bracht de grootste nachtmerrie van elke eclipsreiziger: langdurige regenval.
De flinke opklaringen op de avond van 10 augustus gaven de burger weer moed... tot de woensdagochtend aanbrak. De hemel was ronduit grijs en regelmatig daalden er grote plensregens neer op ‘ons’ dorpje Altmünster, waar overigens nauwelijks sprake was van ‘eclipskoorts’. Weliswaar verkochten de lokale VVV en sommige hotels wat memorabilia in de vorm van speldjes, mokken en een speciaal zonnebier, en kon men overal de beruchte eclipsbrilletjes kopen, maar een echte hype was het bepaald niet. Een slecht voorteken?
Ons ‘team’, voor een belangrijk deel bestaande uit bepaald niet meer zo jonge (ex-)leden van de Jongerenwerkgroep, had als waarneemlocatie een fraaie heuveltop in de buurt van Altmünster uitgezocht: de Gmundenerberg. Vrij uitzicht op de wijde omtrek: het was een perfecte plek om van een zonsverduistering te genieten. Gehuld in onze donkerblauwe eclips-T-shirts installeerden we ons op een weiland, dat een dag eerder door de boer was gemaaid. De beste man had van de nood een deugd gemaakt en vroeg iedereen een bijdrage van 20 shilling (3 gulden) voor de gemaakte onkosten en het verlies van graasvoer voor zijn koeien. Heel begrijpelijk, maar misschien was het verstandig geweest om niet elke bezoeker als een halve crimineel te verwelkomen.

Opklaringen

Achteraf zijn die paar gulden de beste investering geweest die ik in jaren heb gedaan. Boven de Gmundenerberg ontstond een uiterst merkwaardig wolkenpatroon. De hemel, waaruit het amper een uurtje geleden nog volop had geregend, spleet boven de heuvel als een soort ritssluiting open en vanuit het westen kwamen ons steeds meer opklaringen tegemoet. Hoe lokaal deze opklaringen waren, beseften we pas achteraf: een paar kilometer verderop was van de verduistering bijna niets te zien geweest.
Vanaf het moment dat de verduistering begon, even na kwart over elf, was de zon slechts met korte onderbrekingen zichtbaar. Twee soorten bewolking kwamen langs: een hoge, ijle soort (cirrocumulus?) en dreigende, soms loodgrijze regenwolken, die echter snel voorbijtrokken en in aantal afnamen. Blijkbaar zorgde de merkbaar dalende temperatuur voor een teruglopende wolkenproductie. (Volgens onze minimum-maximum-thermometer zakte het kwik gedurende de eclips met ruim zes graden.)
De hoge bewolking baarde eerst nog de nodige zorgen, totdat bleek dat hierin fraaie, iriserende kleurpatronen te zien waren. Uiteindelijk vormde zich rond de zon een schitterend, kleurrijk aureool dat door het afnemende zonlicht steeds beter zichtbaar werd. Vooral na het einde van de totaliteit voegde de kleurenkrans een extra dimensie aan het toch al zo indrukwekkende hemelverschijnsel toe. Dat we de buitencorona misschien niet zo uitgestrekt hebben gezien als andere waarnemers, werd meer dan goed gemaakt door het prachtige kleurenspel dat het verschijnen van de tweede diamantring begeleidde.
Alles bij elkaar hebben we vrijwel de gehele eclips kunnen bewonderen. Van de eerste aanraking, tot het naderen van de ‘donkere deken’ van de maanschaduw uit het westen, diamantringen, totaliteit en wat al niet meer. Het duurde alleen weer veel te kort, en velen begonnen alvast plannen te maken voor de volgende eclips in 2001. Maar of die de zenuwslopende ochtend op de Gmundenerberg kan doen vergeten, is nog maar zeer de vraag.

Mislukkingen

Terug in het hotel werd de tv aangezet om te zien wat de eclips elders in Oostenrijk en Europa had aangericht. Zoals te verwachten viel, liepen de ervaringen uiteen van volslagen mislukkingen tot enthousiaste succesverhalen. De op de vorige pagina’s afgedrukte foto’s en (fragmenten uit de) verslagen van waarnemers elders in Europa geven een goede indruk van de dag van de ‘zwarte’ zon.
Voor de ongelukkigen die de totaliteit aan hun neus voorbij zagen gaan, kan ik alleen maar besluiten met het relaas dat ik voorbij zag komen op de Duitse televisie. In zijn woonplaats Saarbrücken had de Duitse record-eclipsjager Gernot Meiser – twintig totale verduisteringen heeft deze sterrenkundige gezien – een groot eclipsfeest georganiseerd. Eindelijk hoefde de beste man nu eens niet stad en land af te reizen om het bijzondere natuurverschijnsel te zien... En uitgerekend tijdens de totaliteit kwam in het Saarland de regen met bakken uit de hemel. De kwelling op Meisers gezicht nam mythische vormen aan. Nimmer heb ik het gezegde ‘het huilen stond hem nader dan het lachen’ treffender uitgebeeld gezien: het was alsof hij die andere twintig zonsverduisteringen op slag vergeten was. Nu ja, volgende keer beter.